Iets eenvoudig maken is een complexe opgave. En we wilden enkele van de belangrijke ontwerpprincipes met u delen die Genius Loci hebben gemaakt tot het product dat het vandaag is.
Al enkele jaren werkt ons team aan een eenvoudig maar ambitieus doel: iedereen de kans geven om de plekken om ons heen te herontdekken via hun verhalen, en tegelijk de culturele en toeristische erfgoedversterking op lokale, regionale en zelfs Europese schaal te ondersteunen. Verhalen en anekdotes die het verdienen om doorgegeven te worden. Zo ontstond het project Genius Loci. QR-codes in roestvrij staal, om het lokale erfgoed in de schijnwerpers te zetten.
Genius Loci, gewoon een QR-code dus?
Niet helemaal: ons project werd trouwens bekroond met een Gouden Medaille op het Internationaal Salon van de Uitvindingen van Genève in 2023, en met een Venture-prijs van de ETH Zürich in 2024, een erkenning van zijn potentieel voor culturele en technologische innovatie op Europese schaal.
Vanaf het begin was het idee om een nieuw, eenvoudig en zeer flexibel medium voor erfgoedversterking aan te bieden, dat vooral toegankelijk is zonder app en zonder technologische drempel: medailles in roestvrij staal, discreet geïntegreerd in de openbare ruimte, elk voorzien van een gegraveerde QR-code.
Deze medailles zijn bedoeld om te worden bevestigd op muren, bomen, banken, standbeelden of doorgangsplekken, en geven toegang tot rijke digitale content, vaak geschreven door inwoners of gepassioneerden, soms door experts in erfgoedversterking. Zodra de QR-code gescand is, ontdekt de gebruiker een anekdote, een getuigenis of een historisch pareltje dat met de plek verbonden is. De inhoud onthult zich alleen ter plaatse, volgens het principe van een schattenjacht, als een beloning voor de nieuwsgierigheid.
Waarom dit formaat? Omdat klassieke borden, hoe doeltreffend ook in bepaalde contexten, vaak verschillende beperkingen hebben. Ten eerste zijn ze duur, waardoor hun gebruik beperkt blijft tot enkele als prioritair beschouwde plekken, terwijl de grote meerderheid van de locaties zonder enige vorm van bemiddeling blijft. Een soort cultureel niemandsland. Daarnaast kan hun sterke, soms opdringerige visuele aanwezigheid de esthetiek van bepaalde gevoelige of erfgoedrijke plekken aantasten. Ten slotte wordt hun inhoud vaak beperkt door de beschikbare ruimte, wat leidt tot heel generieke, weinig boeiende en zelden bijgewerkte boodschappen.
Onze aanpak vertrekt vanuit deze vaststelling. In plaats van nieuwe grote borden toe te voegen of te proberen overal alles te vertellen, kozen we ervoor om een discreet netwerk te creëren, verspreid over de stad, het dorp of de regio, dat zich nestelt in de tussenruimtes van de openbare ruimte. Deze medailles maken het mogelijk om het “kleine erfgoed” in de kijker te zetten: die bank vol verhalen, dat vergeten steegje, dat detail dat onzichtbaar blijft voor het gehaaste oog. Het zijn deze plekken die de ziel van een gebied vormen, en waaraan we opnieuw een stem willen geven.
Onze ambitie is niet om de klassieke borden te vervangen, maar om ze te verlengen, om een parallelle bewegwijzering te creëren: fijn, verspreid, bijna onzichtbaar. En toch is ze er, voor wie haar weet te herkennen. Ze onthult de details, de marges, de geheimen.
Inspelen op nieuwsgierigheid, zonder per se iedereen aan te spreken
Vanaf het begin maakten we een duidelijke keuze: niet de aandacht van iedereen proberen te vangen, maar spreken tot wie al die voorliefde heeft voor plekken en hun verhalen. Zij zijn het die, meestal, de doorgevers van de herinnering worden. Zij die vertellen, die doorgeven, die anderen meenemen in de ontdekking. Door dit publiek te bereiken, ook al vertegenwoordigt het slechts een bepaald percentage van de inwoners en passerende bezoekers, zetten we in op een verspreidingseffect: want zij zijn het die deze verhalen zullen doen leven en doorgeven aan de volgende generaties.
Waarom een medaille in plaats van een groot bord vol tekst?
In de psychologie spreekt men van de „informatiekloof”: dat moment waarop je voelt dat er iets ontbreekt. Wanneer de oplettende voorbijganger op de medaille „Geheimen van deze plek” leest, vertaald in 16 talen, voelt hij dat hem informatie ontgaat.
Er is hier iets belangrijks. Achter deze QR-code
En dat volstaat vaak om het gebaar van het scannen in gang te zetten. Dat gebaar wordt een persoonlijke daad van ontdekking, die meer betrokkenheid vraagt dan louter passief lezen.
Wat we creëren is geen informatiesysteem, maar een beleving. Discreet, vrijwillig. Wie erdoor geraakt wordt, beleeft een uniek moment van overdracht. De anderen worden niet gestoord. Het is onze manier om de publieke aandacht te respecteren, die vandaag verzadigd is.
We weten ook dat die zachte frustratie – het gevoel dat een plek iets te vertellen heeft, zonder dat iets daar rechtstreeks op wijst – een krachtige motor van aandacht is. Daarin schuilt net het belang van een minimale aanpak: suggereren in plaats van uitleggen, de deur openen zonder de weg op te leggen.
Is dit voorbehouden aan geeks? Aan technologieliefhebbers? – Wij denken van niet. Vandaag heeft iedereen een telefoon op zak, en een QR-code scannen is voor het grootste deel van de bevolking een doodgewoon gebaar geworden. Wat niet gewoon is, is een kwalitatieve, rijke en diepgaande beleving aantreffen achter deze overigens vrij low-tech en heel eenvoudige interface.
En als het verhaal er al was, maar vergeten?
In elke gemeente, hoe klein ook, bestaat er een geheugen dat snel beschikbaar maar zelden benut is. Gemeentearchieven, archeologische rapporten, oude documenten, verhalen die in bibliotheken bewaard worden, soms private Facebookgroepen of regionale of nationale databanken. Te vaak liggen deze bronnen te slapen in kasten of op harde schijven, ver van het oog van het publiek.
Het is vandaag een echte gemiste kans: deze fragmenten van geschiedenis zouden het verdienen om gekend en gedeeld te worden, en niet enkel bewaard te blijven voor onderzoekers of archivarissen. Genius Loci kan het instrument zijn dat deze sluimerende kennis verbindt met uw inwoners en bezoekers.
Onze ervaring toont ook een diepe interesse van de lokale pers en van erfgoedspecialisten en academici, die er een middel tot democratisering in zien, een brug naar de jongsten onder ons.
Achter het ontwerp: een methodologie en een diepgaande reflectie
Dit project berust op een overtuiging: de ontwerpmethoden van vandaag kunnen de overdracht van de lokale geschiedenis dienen, voor de komende generaties.
We volgden een rigoureus ontwerpproces, geïnspireerd op de praktijken van UX-design (user experience design):
- Snelle prototyping: al in 2022 ontwierpen we, met onze kennis van digitaal design en methodologieën zoals de „design sprint”, interactieve mock-ups, testten we de gebruikerstrajecten en valideerden we de eerste resultaten van kwalitatieve tests. Lange interviews van ongeveer een uur met testers die representatief waren voor onze doelgroep. Onze tests werden uitgevoerd in verschillende contexten: bezoekers, globetrotters, erfgoedliefhebbers, archeologen, bemiddelingsexperts, academische designexperts…
- Tests in situ: er werden medailles geplaatst in uiteenlopende contexten: steen, metaal, hout, stads- of groenmeubilair. We observeerden de spontane reacties, de leesbaarheid van de QR-code, de plaatsingshoogte, de verenigbaarheid met de dagelijkse handelingen. Zo konden we elk detail bijsturen, waaronder het contrast van de code, de textuur van het metaal of de formulering van de boodschap. Enkele van de eerste tests werden uitgevoerd in samenwerking met „la Salévienne”, een regionale geschiedkundige vereniging met 200 leden, gevestigd in de Haute-Savoie.
- Materiaalkeuze en duurzaamheid: roestvrij staal 316L drong zich op door zijn weerstand en zijn neutrale esthetiek. Het is bestand tegen weer en wind, vandalisme en vergetelheid. Er werden ook tests uitgevoerd op natuurlijke corrosie en op slijtage in verschillende omgevingen (bergen, kust, stadscentrum).
- Dialoog met de ABF en conservatie-experts: tijdens het Erfgoedsalon in het Louvre en in verschillende steden in Zwitserland en Frankrijk stelden we onze aanpak voor aan de Architecten van de Gebouwen. Hun feedback was doorslaggevend om een respectvolle, omkeerbare en harmonieuze plaatsing te valideren. Verschillende integratiescenario’s werden uitgewerkt, van plaatsing op bestaande moderne elementen (palen, hekken) tot een rechtstreekse integratie op de steen met twee schroeven, waar dat mogelijk en beheersbaar is.
Dit werk stelde ons in staat om een object te creëren dat op natuurlijke wijze zijn plek vindt in de omgeving, zonder zijn aanwezigheid op te dringen. Deze gesprekken lieten ook toe om een achterplaat te bedenken die plaatsing zonder schroeven mogelijk maakt op elk type verticale drager (hekken, lantaarnpalen, roosters…)
Een discreet object, gemaakt om te blijven
Elke medaille is een compromis tussen onzichtbaarheid en zeggingskracht. Haar formaat (10 cm), haar ronde vorm, haar circulaire en meertalige gravure, haar geborsteld staal dat het licht vangt zonder te blinken: alles is met zorg getest en gekozen.
De boodschap is bewust minimaal: geen handleiding, geen storytelling aan de oppervlakte. Het geheim zit vanbinnen. En voor wie het ontdekt, is het vaak een kleine poëtische schok, een verrassing, een nieuwe band met de plek.
Anders dan een QR-code die op een bord is geplakt, belichaamt onze medaille een intentie. Ze signaleert niet zomaar informatie, ze suggereert een aanwezigheid, een mysterie. En ze is gemaakt om te blijven: in haar edele materiaal, maar ook in haar verhouding tot de tijd. Je kunt er tien keer aan voorbijgaan, en de elfde keer blijven staan. Ze wacht.
Het ontwerp is er niet om zich op te dringen, maar om uit te nodigen. En in die uitnodiging speelt zich een heel gebaar van vertrouwen in de voorbijganger af.
Bovendien werken de medailles in netwerk: er één vinden wekt de zin om ze allemaal te ontdekken.
En nu? Een uitnodiging aan de beslissers
Wij geloven dat de toekomst van het erfgoed loopt via instrumenten die geworteld zijn in de huidige gewoonten. Discreet, interactief, menselijk. Onze medailles zijn al in talrijke gemeenten geïnstalleerd. Stilaan vormen ze een netwerk, een weefsel van herinneringen, dat iedereen op eigen tempo kan verkennen.
Als verkozenen of publieke actoren hebt u vandaag de kans om in deze dynamiek te stappen. Inwoners en bezoekers een andere manier bieden om het gebied te lezen. De muren, de bomen, de stenen laten spreken. Recht doen aan de bescheiden plekken, net zoals aan de grote monumenten.
In een wereld die verzadigd is van bewegwijzering en zichtbare boodschappen, is het een sterk gebaar om een bewust discreet instrument voor te stellen, „swiss design”. Een keuze voor matiging, voor verfijning.
De technologie is eenvoudig. De kosten zijn beheersbaar. De impact is duurzaam. Maar bovenal klopt de intentie.
Als beslissers bent u de hoeders van deze overdracht. Vandaag stelt een nieuwe generatie instrumenten, waarvan Genius Loci de belichaming is, u in staat om de geschiedenis op een andere manier tot leven te brengen. Aan u om de stap te zetten.
Ons team staat klaar om alle lokale overheden te begeleiden die hun erfgoed een stem willen geven, met respect en elegantie.
