Slow-tourism als motor van regionale economische groei en diversificatie

De toeristische sector wordt al lang erkend als een van de belangrijkste motoren van de wereldeconomie. Ze omvat een breed spectrum aan activiteiten — van internationaal reizen tot horeca, catering, transport, vrije tijd en cultuur. Toerisme biedt niet alleen mogelijkheden tot verkenning en ontdekking, maar heeft ook een aanzienlijke economische impact wereldwijd. In dit artikel onderzoeken we de economische kracht van toerisme — werkgelegenheid, groei, investeringen, multiplicatoreffecten en de uitdagingen van de sector.

Toerisme geldt als een krachtige economische motor die naar verwachting nog aan belang zal winnen, aldus Jeremy Boher. De directe bijdrage van toerisme aan het wereldwijde bbp bedraagt ongeveer 3,1 %. In Frankrijk wordt 8 % geschat en in het Zwitserse kanton Vaud 7,2 %. Dit betreft de som van de waarden gegenereerd door toeristische bedrijfstakken — accommodatie, horeca, reisbureaus, transport, culturele activiteiten en detailhandel in toerismegerelateerde goederen — volgens de World Tourism Organization (UNWTO). Toerisme stimuleert economische groei op verschillende manieren:

1. Stijgende inkomsten: Toerisme genereert aanzienlijke inkomsten via uitgaven van reizigers aan accommodatie, voeding, transport, vrijetijdsactiviteiten, souvenirs en meer.
2. Investeringen in infrastructuur: De toeristische sector vereist infrastructuur zoals luchthavens, wegen, hotels en attracties. Deze investeringen stimuleren economische groei op lange termijn.
3. Stimulans voor andere sectoren: Toerisme stimuleert andere sectoren van de economie — landbouw, visserij, cultuur, detailhandel, voedingsindustrie, bouw en meer.

Betalingsbalans: Toerisme kan aanzienlijk bijdragen aan de betalingsbalans van een land door deviezen binnen te brengen via de uitgaven van internationale bezoekers.

Het is ook interessant de totale bijdrage van toerisme aan de economie te berekenen, inclusief indirecte en geïnduceerde effecten — het intermediaire verbruik door toeristische bedrijven, d.w.z. de goederen en diensten die zij bij leveranciers aankopen. Volgens het World Travel & Tourism Council bedraagt de totale bijdrage van toerisme aan het wereldwijde bbp 9,8 %. Dat is meer dan de bijdrage van de auto-, olie- of agrovoedingsindustrie. Er is dus een multiplicatoreffect.

Multiplicatoreffecten zijn een belangrijk economisch concept dat uitlegt hoe een eerste toeristische uitgave een reeks bijkomende uitgaven in de economie kan uitlokken. Wanneer een toerist in een hotel verblijft, profiteert het geld niet alleen het hotel — het circuleert ook in de lokale economie. De eigenaar kan lokale producten kopen, lokaal personeel aannemen dat op zijn beurt zijn loon in de regio uitgeeft — een cascade van gunstige economische effecten.

Multiplicatoreffecten kunnen groter zijn in ontwikkelingslanden, waar toerisme groei kan stimuleren, armoede kan verminderen en lokale infrastructuur kan verbeteren. Ze zijn evenwel ook aanwezig in ontwikkelde economieën waar toerisme een solide economische pijler is.

Toerisme is dus een wereldwijde motor van economische vooruitgang en transformatie, en een sectorsleutel voor de minst ontwikkelde landen, waar de sector 7 % van de internationale handel vertegenwoordigt. Het draagt bij tot ongeveer 9 % van de wereldwijde banen — circa 280 miljoen arbeidsplaatsen. Volgens apolitical is het de grootste werkgever voor vrouwen en jongeren, en bestaat het voornamelijk uit kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), die ongeveer 85 % van de actieve bedrijven vertegenwoordigen. Zo drijft toerisme werkgelegenheid aan:

1. Directe banen: Direct verbonden met de toeristische sector — hotels, restaurants, luchtvaartmaatschappijen, reisbureaus, toeristische attracties, gidsen en meer.
2. Indirecte banen: Gecreëerd in sectoren verbonden met toerisme maar niet uitsluitend toeristisch — bijvoorbeeld stijgt de vraag naar landbouwproducten, bouwmaterialen en andere goederen en diensten met de instroom van toeristen.
3. Geïnduceerde banen: Voortvloeiend uit uitgaven van werknemers in toerisme en indirecte sectoren. Wanneer deze werknemers hun loon elders in de economie uitgeven, ontstaan bijkomende banen.
4. Seizoens- en deeltijdbanen: Toerisme biedt vele seizoens- en deeltijdmogelijkheden — gunstig voor studenten, gepensioneerden en wie flexibiliteit zoekt.

Hoewel toerisme aanzienlijk economisch potentieel heeft, staat het voor belangrijke uitdagingen, waaronder:

1. Seizoensgebondenheid: Veel bestemmingen kennen hoog- en laagseizoen — wat stabiele werkgelegenheid en bezoekersstroombeheer bemoeilijkt.
2. Milieueffecten: Massatoerisme kan negatieve milieueffecten hebben — overconsumptie van hulpbronnen, vervuiling en degradatie van ecosystemen.
3. Economische ongelijkheden: In sommige regio’s worden de economische voordelen van toerisme niet eerlijk verdeeld — ongelijkheid ontstaat.
4. Economische afhankelijkheid: Overmatige afhankelijkheid van toerisme maakt economieën kwetsbaar voor marktschommelingen en crises.

Deze uitdagingen kunnen ook kansen zijn voor meer duurzaamheid en inclusie. Inspanningen om overtoerisme te reguleren, verantwoord toerisme te bevorderen en te investeren in opleiding van sectorwerknemers kunnen economische voordelen maximaliseren en negatieve effecten minimaliseren. COVID versnelde bovendien de verschuiving naar duurzaam toerisme.

Verschillende factoren kunnen toerismegroei en daarmee economische ontwikkeling beïnvloeden — politieke context en veiligheid die de toegang voor reizigers bemoeilijken, een economische crisis of een wereldwijde crisis zoals COVID.

Volgens de VN bracht de pandemie internationaal toerisme abrupt tot stilstand en benadrukte het belang van de sector voor nationale economieën en individuele levensonderhoud. Landen moesten diversifiëren; volgens UNWTO ontwikkelen veel bestemmingen binnenlands en plattelandstoerisme om lokale economieën in landelijke en crisisgetroffen gebieden te helpen werkgelegenheid te stimuleren en natuurlijke hulpbronnen en cultureel erfgoed te beschermen. Prioriteit kreeg nationaal toerisme binnen duurzame ontwikkeling of slow tourism. UNWTO benadrukt: deze tendens verbindt bevolkingen opnieuw met hun erfgoed en verruimt toegang tot cultuur en culturele participatie.

Volgens UNESCO is het herstarten van toerisme na COVID een centrale zorg voor vele regeringen wereldwijd. De maatregelen van vandaag vormen het toerisme van morgen — de pandemie bood de kans een sterkere, wendbaardere en duurzamere sector op te bouwen.